Velayet Davası

Velayet Davası

Velayet nedir? Küçüklerin ve bazen de kısıtlı ergin çocukların gerek kendilerine, gerek mallarına özen gösterme ve onları temsil etme konusunda kanunun ana veya babaya yüklediği yükümlülükler ile bu yükümlülüklerini iyi bir şekilde yerine getirmelerini sağlamak üzere onlara tanıdığı hakların tümüdür. Evlilik devam ederken, kural olarak ana ve baba tarafından birlikte kullanılan bu hak, boşanma davası sonucunda, hakim tarafından ana ya da babadan birisine verilir. Diğer bir ifadeyle kanunen evlilikte velayet,  eşler arasında ortak velayet olarak belirlenmişken boşanma davalarında velayet eşlerden birine bırakılır. Çekişmeli boşanmada velayet tarafların her ikisinin de velayet talebinde bulunması üzerine çekişmelidir. Ancak anlaşmalı boşanmada velayet, anlaşma protokolüne çocukların velayetinin kime ait olacağının kararlaştırılmasıyla ortaya çıkar.

Velayet Hakkı

Velayet hakkı, ana ile babaya birlikte ve eşit olarak tanınmıştır. ancak onlardan birinin ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya bu hakkını kullanamayacak duruma düşmesi hallerinde, işbu hak tek başına diğerine ait olur. Hakim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velayeti altında kalırlar.

Çocuğun ana babası, çocuğun doğumu anında evli değilse, bu hak doğum ile birlikte kendiliğinden anaya aittir. Kural, evlilik dışında dığan çocuğun ananın velayetine tabi olması ise de, doğum anında ananın küçük, kısıtlı veya ölmüş olması veya ananın doğumdan önce işbu hakkın kaldırılmış olması halinde, hakim çocuğun menfaatine göre çocuğa vasi atayabilecek veya velayeti babaya verilebilecektir. Bununla birlikte velayet hakkının babaya verilebilmesi, çocuk ile babası arasında tanıma veya babalık davası yoluyla soy bağının kurulmuş olması halinde mümkündür.

Velayet hakkı, kişiye sıkı surette bağlı hak niteliğinde bir mutlak haktır. Bu niteliği itibariyle başkasına devredilmesi mümkün olmadığı gibi bu haktan feragat edilmesi de mümkün değildir.

Ana baba bu hakkın kapsamına giren her konuda, yani çocuğun bakım, eğitim, korunma ihtiyaçlarının karşılanması, kişiliğine özen gösterilmesi, çocuğun temsil edilmesi ve mallarının yönetilmesi hususlarında birlikte harekete edeceklerdir.

Velayet hakkına sahip ana veya babanın , bir başka kişiyle evli olması halinde, Medeni Kanun, eşlere ergin olmayan üvey çocuklarına da özen ve ilgi gösterme yükümlülüğü getirmektedir. Kendi çocuğu üzerinde velayeti kullanan eşe, diğer eş uygun bir şekilde yardımcı olur. Durum ve koşullar zorunlu kıldığı ölçüde çocuğun ihtiyaçları için onu temsil eder.

a)Çocuğun Şahsı Bakımından Sonuçları

Çocuğun öz adını koyma hakkı ana babaya aittir. Çocuk kanundan dolayı ana baba evliyseler ailenin, değiller ise ananın soyadını alır. Çocuğun yerleşim yeri, velayetleri altında bulunduğu ana babasının yerleşim yeridir. Çocuğun oturma yeri onun yerleşim yeri sayılır.

Çocuğun yetiştirilmesi ve eğitilmesi de ana babaya aittir. Çocuğun eğitilmesi kavramına, genel eğitimden(terbiyeden) başka mesleki ve dini eğitim de girer.

Çocuğun temsil edilmesi de kanunen ana babaya tanınmış bir hak ve verilmiş bir ödevdir. Bu bakımdan onlara yasal temsilci de denir. Ana baba bu haklarına dayanarak çocuk namına hukuki işlemlerde bulunabilirler

b)Çocuğun Malları Bakımından Sonuçları

Medeni Kanun, velayete sahip ana babaya çocuğun mallarını yönetme hakkı tanımıştır.  Ana babanın çocuk mallarını kullanma hakkı da vardır. Ana baba bu haklarına dayanarak çocuğun bir malını kullanabilirler, örneğin çocuğa ait bir apartman dairesinde oturabilirler, bunun için çocuğa bir ücret ödemek zorunda da değildirler.

Velayetin tanımını, velayetin kapsamını ve velayetin sonuçlarını anlattıktan sonra sizlerin aklına takılan sorulara cevap vermeye çalışalım.

*Geçici velayet nedir?

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hakim davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri bu konuda talep olmasa dahi kendiliğinden almak durumundadır.

Bu tedbirlerin alınışında tarafların dava dosyasına yansıyan kusurlarının önemi de yoktur. Yasa böyle bir düzenleme getirmemiştir. Dava sırasında tedbiren velayet kararı verilebilmesi için dava kabul edilip kesinleştiğinde sürekli olarak velayeti isteyen tarafın; çocuğun görüşüne uygun olarak, onun menfaatlerine uygun davranması, onun güvenli ve huzurlu bir biçimde yaşamaya devam etmesi ve öğrenimini aksatmadan sürdürmesi beklenir. Dolayısıyla davanın devamı sırasında çocuğun menfaatine bağlı olarak çocuğun geçici velayeti hakimin takdiri ile eşlerden birine bırakılabilir.

*Hangi durumlarda velayet alınabilir?

Çocukla birlikte yaşamaya devam eden ve ortak hayatı koruyan, çocuğun uygun ortamda yaşaması için gerekli tüm hazırlıkları yapan tarafın bu konuda şansının daha yüksek olduğu düşünülebilecektir. Bununla birlikte yukarıdaki açıklamalarımız ile birlikte yaşça anne bakımına muhtaç çocukların anneye bırakıldığı da boşanma davalarında gözlemlediğimiz bir durumdur.

*Anlaşmalı Velayet Değişikliği Yapılabilir Mi?

Öncelikle belirtmek gerekirse, çoğunlukla karşılaşılan durum boşanma davaları neticesinde çocukların velayetinin bir eşe bırakılması ve diğer için çocuklarla kişisel ilişki kurulmasıdır. Eğer taraflar velayetin değiştirilmesini birlikte isterlerse açılacak velayet davası ile velayetin diğer eşe verilmesi söz konusu olabilir. Ancak her halükarda çocuğun menfaatleri göz önünde bulundurulur ve bu halde velayeti üstlenecek eşin çocuğun bakımına ve ihtiyaçlarına karşılık verebilecek bir ortamı ve gelirinin olması önem arz etmektedir.

*Velayeti geri almak mümkün müdür?

Elbette. Şartları oluştuğu müddetçe diğer eşin çocuğun bakımını aksatıyor olması, çocuk ile ilgilenmiyor olması veya  kötü yaşam tarzı velayeti geri almak için bir sebep oluşturabilir.

*Aldatan eşe velayet verilir mi?

Zina sebebiyle boşanmada velayet konusu siz müvekkillerin sıkça sordukları konulardan bir tanesidir. Zira kötü yaşam tarzı çocuğun yetişmesinde ve kişiliğinin gelişmesinde önemli rol oynamaktadır. Genel itibariyle çocuk gelişimini olumsuz etkileyen bu tip uyuşmazlıklarda velayet diğer eşe bırakılmaktadır. Ancak şunu da belirtmek fayda sağlayacaktır. Her aldatan eşin de velayete hak kazanamayacağı düşünülmemelidir. Çocuğun ihtiyaçlarına ve bakımına her türlü karşılık verebilen, ebeveyn olmanın gereklerini layıkıyla yerine getiren anne babalar da çocuklarının velayetine sahip olabilirler. Dolayısıyla zina yapan anneye velayet verilir mi sorusuna verilebilecek net bir cevap bulunmamaktadır. Genellikle zina yapan anneye velayet verilmeyeceği görüşü hukukumuzda hakimse de istisnai hallerle de karşılaşılabilmektedir.

*Velayet davası her zaman açılabilir mi?

Boşanma sonrası çocuğun velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuk ergin oluncaya dek bu davayı açabilir. Bu anlamda velayet dava dilekçesi içeriğinde gösterilecek sebepler önem arz etmektedir. Velayet görevinin gereği gibi yerine getirilmemesi, ana veya babanın ilgisizliği ve ihmalkarlığı, maddi anlamda çocuğun bakım ve ihtiyaçlarını karşılayamıyor olması ve hali hazırda kendisi açısından bu şartları olumlu yönde taşıyor olması ve velayet şartları sağlıyor olduğunun ispatı ile işbu dava bir avukata danışmak suretiyle her zaman açılabilir.

*Velayet ile vesayet arasındaki fark nedir?

1. Vesayet kendiliğinden doğmaz, hâkim kararına dayanır.
2. Vesayet kural olarak ergin olanlar için söz konusu olur.
3. Vesayette belirli işlemlerin yapılması için vasi, vesayet makamının; belirli işlemlerin yapılması için de hem Vesayet makamının hem de denetim makamının iznini almalıdır.
4. Vesayette vasinin çocuğun mallarını kullanma ve yararlanma gibi bir hakkı yoktur.
5. Vesayette vasi çocuğun bakımı ve eğitimi ile ilgili giderleri kendisi karşılamaz. Vesayet altındaki kişinin malları veya gelirlerinden bu giderler karşılanır.
6. Vesayette ise vasinin defter tutma ve belirli aralıklarla mahkemeye hesap verme yükümlülüğü vardır.
7. Vasilerin ise emeklerin karşılığı olmak üzere ücret isteme hakları vardır.

Vesayet farklı bir kavram olup bunun ile ilgili de Vesayet konulu yazımızdan bilgi edinebilirsiniz. Ayrıca boşanma davası ve nafaka,maddi-manevi tazminat konuları hakkında da yazılarımıza göz gezdirebilirsiniz.